МАТМУСАНИНГ АМЕРИКА ОЧИШИ Газета ўқиб ётиб Матмуса ўй ўйлади. Элни йиғиб эрталаб Шундай бир нутқ сўйлади. Донолар! Сизга айтай Ўйлаган бир хаёлим. Уни айтишдан аввал Бордир битта саволим. Айтинг, Америкага Ким дастлаб қўйган қадам? Колумбми? Йўқ! Хитойлар — Беш минг йилча муқаддам. Улар борган кунчиқар, Яъни бизнинг томондан. Сўнг бу қитъани очган Колумб нариги ёндан. Энди мен сизга айтсам Мақсаду муддаони: Бизнинг замон номчиқар Иш қилмоқнинг замони. Киройи донг таратсак Дунёга таратайлик. Америка очмоққа Янги йўл яратайлик. Киришсак Хитойни ҳам Колумбни ҳам йиқамиз. Шу жойдан ер кавласак Нью-Йорқдан чиқамиз. Лекин бизлар қазиймиз Қишлоқнинг этагидан. Шунда тешиб чиқамиз Нақ Оқ уйнинг тагидан. Жаҳонни лол қолдириб Шуҳрат олиб қайтамиз. Президентни шартта Қопга солиб қайтамиз. Жаҳоншумул инқилоб Бундан осон ҳал бўлмас. Ер юзида шундан сўнг Бою камбағал бўлмас. Матмусага қарсаклар Остида тўн ёпилди. Аммо — лекин баъзи бир «Мужмал»лар ҳамтопилди. Кимдир деди: — Бу иш зўр, Менда фақат бир хаёл: Ер дарз кетса, иккига Бўлиниши эҳтимол. Биров деди: — Биз агар Ер шарин тешиб қўйсак, Ғўрилаб шамол юрса Бўлмасмикин елвизак? Ва лекин Матмусани Ёқлаб кетди кўпчилик. Ваҳима қилганларни Боплаб кетди кўпчилик. Донишқишлоқ шу кундан Бошқа ишни ташлади. Матмуса айтган жойдан Хандақ кавлай бошлади. Роса терга тушдилар, Кун тобида, ер заранг. Иш битай деган чоғда Сув чиқиб қолди, қаранг. Ишга тушди пақирлар, Бир зум ором бўлмади. Кечгача сув тортдилар, У ҳеч тамом бўлмади. Тиришдилар кун бўйи, Эрталаб тиришдилар. Бўлмагач, бошқа ерни Кавлашга киришдилар. Дониш аҳли чайир халқ, Дониш аҳли кўп шоввоз. Ер қазиб, сув чиқариб Ўтди кўп қиш ва кўп ёз. Бу меҳнатдан кўмилди Ярим қишлоқ тупроққа. Қолган ярми айланди Қурбақазор ботқоққа. Кўп вақтки, Донишқишлоқ Мингқудуқ деб аталар. Эл ичида Матмуса Мирқуруқ деб аталар. Лекин у йўлдан қайтмас, Дер, бу йўл ҳақ йўлидир. Халқ уни танлаган, бас, Демак, у халқ йўлидир. Симирамиз сув келса, Тош келса кемирамиз, Очамиз Америка, Сўнг уни емирамиз. Яқинда у қишлоқдан Келди яхши бир хабар. Пудратга ўтганмишлар У ерда ҳам одамлар. Бориб кўрдим, шиддат зўр, Умид катта, иш катта. Ғайрат қилган бир жойдан Тешиб чиқар албатта.