INSONIYAT TARIXI (Sharq afsonasi) Soylar kelur kumush tog‘lardan, Gul bo‘ylari - chaman bog‘lardan. Yer ko‘ksidan oqar buloqlar. El naqlidan chiqar saboqlar. She’r quyilib yurakdan kelur, Ertak ezgu tilakdan kelur... 1 Juda qadim zamonda, Qobiliston tomonda Bir podsho o‘tgan ekan Davron surib jahonda. Butun umrin kechirib Kayf bilan, safo bilan, Ishi bo‘lmagan ekan O‘tkinchi dunyo bilan. Yillar o‘tib, nihoyat, Yoshi yetgach bir joyga, Barcha ulamo ahlin Chaqiribdi saroyga. Debdi: «Olamga kelib Olam nedir bilmadim, Odam bo‘lib yashadim, Odam nedir bilmadim. Qirq yil podsholik qilib Umrim o‘tdi g‘aflatda. Qolganini ilmga Sarf qilurman albatta. Shuning uchun farmonim: Barcha bilimni to‘plab, Odam ahli yaratgan Barcha ilmni to‘plab, Insoniyat tarixin Jam qilib kitob yozing. Yozganda ham batafsil Va lekin shitob yozing». Olampanoh podshoning Farmonin bajo etib, Qirq faslda qirq olim Qirq tuya kitob bitib, Karvon bilan podshoning Saroyiga eltmishlar. Ta’zim bilan keltirib Shohga taqdim etmishlar. Demishlar qullaringiz Yuragining qoni bu, Insoniyat tarixin Eng qisqa bayoni bu. Hayrat ichra debdi shoh: Ko‘p yozibsan bunchalar. Insoniyat tarixi Uzunmidi shunchalar? Kimga darkor shuncha gap, Sanjob qiling, ulamo, Ko‘pi bilan bir tuya Kitob qiling, ulamo. 3 Yana ulug‘ podshoning Farmonin bajo etib, Insoniyat tarixin Qirq bor muxtasar bitib, Qirq donishmand saf chekib Saroy tomon yurmishlar. Podshoning qarshisida Ta’zim qilib turmishlar. Olimlarga debdi shoh: Rahmat sizga, ulamo, Bularni ham o‘qishga Umrim yetmaydi ammo. Shuning uchun, azizlar, Tafsilotni kam qiling. Bor ilmni yig‘ing-u Bir kitobga jam qiling. 4 Qaytib yana qirq olim Qirq oy tun-kun o‘ltirmish. Qirq tuyalik kitobni Bir kitobga keltirmish. Ular yana saf chekib Yo‘l olganda shoh tomon, Shoh olim to‘shagida Yotar ekan bu zamon. Kitobni kо‘rib debdi: Rahmat sizga, ulamo. Bir kitobni o‘qish ham Endi menga muammo. Olimlarga boqibdi Podsho ma’yus ko‘z bilan: «Mazmunin aytib bering: Ikki og‘iz so‘z bilan. Eshitib olar bo‘lsam Qolmas edi armonim». Olimlar donishmandi Shunda debdi: xoqonim, Odamlar tug‘iladi, G‘am chekadi, o‘ladi. Insoniyat tarixin Mazmuni shu bo‘ladi...